Modele biologiczne zaburzeń psychicznych cz. 1.

Używając pojęcia “biologiczne”, myślimy o właściwościach fizycznych, zwłaszcza o budowie i biochemii mózgu. Czasami chodzi tu o brak równowagi w przemianach biochemicznych mózgu, a czasami o występowanie nieprawidłowych, dysfunkcyjnych połączeniach pomiędzy jego częściami. Nazywane jest to podatnością na zaburzenia psychiczne, a jej przyczyn dopatruje się w dziedziczeniu określonych genów od przodków, można ją też nabyć, jeżeli człowiek jest poddany określonym działaniom środowiskowym.

W ciągu ostatnich lat wypracowano model podatność- stres, przy czym “podatność” odnosi się do osobniczej wrażliwości na pewne zaburzenia. Zakłada on, że kontakt ze stresującym zdarzeniem może u wrażliwej osoby wywołać zaburzenia zachowania. Ważne jest dostrzeżenie znaczenia “środowiska buforowego”, czyli źródła doświadczeń zwiększających wytrzymałość na stres. Na przykład, określona, stresująca sytuacja u jednej osoby nie spowoduje żadnych problemów np.: napadów paniki, u innej dopiero przy znacznym jej nasileniu może ten objaw wystąpić, a w końcu u jeszcze innej napad paniki może wystąpić  nawet w sytuacji zwyczajnych, codziennych doświadczeń. 

Jednym ze źródeł podatności są predyspozycje genetyczne. Kombinacja genów dziedziczona  przez daną osobę nazywa się genotypem. W genotypie zawarte są wszystkie szczegółowe informacje dotyczące całego organizmu ludzkiego. Fenotyp jest połączeniem cech fizycznych i behawioralnych, związanych z ekspresją genotypu. To jest to co widzimy “ na zewnątrz”.

Od momentu życia płodowego mamy do czynienia z oddziaływaniem środowiska, w tym okresie jest to środowisko wewnątrzmaciczne, na rozwój nowego życia przez ekspresję genów (proces, w którym informacja genetyczna zawarta w genie zostaje odczytana i przepisana na jego produkty, które są białkami). Wszystko to co się dzieje w tym okresie z matką determinuje właściwości ww. środowiska,a to z kolei wpływa na ekspresję genów, które odpowiadają za rozwój układu nerwowego.

Budowa ośrodkowego układu nerwowego.

Podstawową jednostką układu nerwowego jest neuron– komórka nerwowa. Neurony komunikują się między sobą poprzez wydzielanie neuroprzekaźników ( m.in. dopamina, serotonina, noradrenalina, acetylocholina ). Zmianom stężenia neuroprzekaźników w szczelinie synaptycznej ( obszar połączenia się dwóch neuronów) przypisuje się znaczenie w powstawaniu niektórych patologii psychicznych. Na funkcjonowanie neuronów wpływają hormony, produkowane w naszych organizmach. Duże znaczenie ma tutaj kortyzol, tzw. hormon stresu, który wpływa na funkcjonowanie struktur mózgowych ( m.in. zmniejszając objętość niektórych z nich ), a także na poziomy neuroprzekaźników ( np. obniża stężenie serotoniny). Stąd narażenie na przewlekły stres wyraźnie wpływa na nasze zachowanie, zarówno w krótkim jak i dłuższym czasie od danego zdarzenia. Zaburzenia komunikacji neuronów mogą być też związane z uszkodzeniem komórek glejowych ( współtworzą barierę krew-mózg, pełnią istotną rolę w odżywianiu komórek nerwowych,syntetyzują wiele istotnych enzymów używanych m.in. do wytwarzania neuroprzekaźników, tworzą osłonki mielinowe aksonów, pełnią funkcje ochronne ).

Ośrodkowy układ nerwowy ( OUN) składa się z mózgowia ( mózg, móżdżek, pień mózgu) oraz rdzenia kręgowego. Klinicyści zaliczają do mózgu tylko półkule mózgu, a resztę do pnia mózgu. W anatomii człowieka mózgiem określane jest zwykle całe kresomózgowie, a pozostałe odcinki zaliczane są do pnia mózgu. Obwodowy układ nerwowy obejmuje nerwy występujące poza mózgowiem oraz rdzeniem kręgowym. W jego skład wchodzą dwie części: somatyczny układ nerwowy obejmujący nerwy, przekazujące informacje z narządów zmysłów do OUN oraz z OUN do mięśni i gruczołów, oraz autonomiczny układ nerwowy sterujący pracą serca, jelit i innych narządów wewnętrznych. Ten ostatni dzieli się z kolei na układ współczulny ( przygotowanie narządów wewnętrznych do wydatkowania energii-  tryb walki lub ucieczki ) oraz przywspółczulny ( niezwiązana z zagrożeniem aktywność organizmu i jego narządów ).