Terapia behawioralna odkrywa jakie elementy i aspekty środowiska powodują uczenie się nieprzystosowawczych zachowań, a terapia zmierza do oduczania się starych i uczenia nowych, lepiej przystosowanych sposobów zachowania. Znamy dwa podstawowe procesy uczenia się: warunkowanie pawłowowskie i warunkowanie sprawcze. Oba typy to podstawa terapii behawioralnych. Terapie pawłowowskie zakładają, że nawyki emocjonalne nabywa się przez związek pomiędzy bodźcem warunkowym a bodźcem bezwarunkowym. Bodziec obojętny początkowo powoduje reakcję warunkową, którą jest nabyta emocja. Warunkowanie sprawcze operuje trzema składnikami: czynnikiem wzmacniającym, reakcją sprawczą, i bodźcem różnicowym. Terapie sprawcze zakładają, że ludzie nabywają nawyki wskutek pozytywnego lub negatywnego wzmacniania oraz karania. Należą do nich selektywne wzmacnianie pozytywne, selektywne karanie i wygaszanie.
Na podstawie: Martin E.P. Seligman, Elaine F. Walker, David L. Rosenhan, “ Psychopatologia”, Zysk i S-ka, 2003
Terapia poznawcza opiera się na modelu, który zakłada, że nasze emocje i zachowania zależą od sposobu, w jaki je spostrzegamy. Nasze uczucia zależą nie tyle od rzeczywistej sytuacji, ale od sposobu w jaki ją konstruujemy. Zależą one od tego, jak zinterpretujemy daną sytuację i jakie myśli pojawiają się w związku z nią. Sama w sobie sytuacja nie wpływa bezpośrednio na odczuwane emocje, to nasza obróbka mentalna dopiero jest paliwem do ich pojawienia się i nadaje im koloryt. Podczas pracy terapeutycznej ważne jest uchwycenie myśli automatycznych, przekonań kluczowych i pośredniczących. Myśli automatyczne nie są rezultatem rozmyślań czy rozumowania, przychodzą do głowy właśnie automatycznie, są dość szybkie i krótkie. Jasteśmy ich zazwyczaj nieświadomi, a uświadamiamy sobie jedynie emocje, które się po nich pojawiają. Przyjmujemy je bezkrytycznie za prawdę. Przekonania kluczowe, są tak podstawowe i głębokie, że często nie są artykułowane. Uważamy je za prawdy niepodważalne. Formułują się one od dzieciństwa i dotyczą nas samych, innych ludzi i naszych światów. Powodują, że skupiamy się na informacjach potwierdzających ich prawdziwość, pomijając informacje z nimi sprzeczne i w ten sposób podtrzymujemy przekonania niezgodne z bieżącą sytuacją i dlatego są one nieprzystosowawcze. Przekonania kluczowe wpływają na powstawanie przekonań pośredniczących, w skład których wchodzą, również często nieartykułowane, postawy, zasady i założenia. Te przekonania kształtują nasz ogląd sytuacji, który wpływa na pojawiające się automatyczne myśli, uczucia i zachowania. Kolejny schemat ujmujący to co napisałem powyżej.
PRZEKONANIA KLUCZOWE
“Jestem beznadziejny”
\/
\/
\/
PRZEKONANIA POŚREDNICZĄCE
(zasady, postawy, założenia)
“Jeśli nie zrozumiem czegoś całkowicie i od razu, to znaczy, że jestem głupi”
\/
\/
\/
SYTUACJA>>>>>> MYŚL AUTOMATYCZNA>>>>>>>>REAKCJE
Czytanie “Nigdy tego nie zrozumiem” Smutek
Odłożenie książki
Ucisk w żołądku
Na podstawie “Terapia poznawcza. Podstawy i zagadnienia szczegółowe”, Judith S.Beck; Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2005